Wanneer spreekt u van een arbeidsovereenkomst?

Er is sprake van een arbeidsovereenkomst wanneer er aan de volgende voorwaarden wordt voldaan:

• U heeft zich verbonden werk voor de werkgever te verrichten. U bent verplicht de arbeid zelf uit te voeren. U mag zich niet door een derde laten vervangen zonder toestemming van de werkgever. Een beding in de arbeidsovereenkomst die u deze bevoegdheid geeft, heeft geen waarde als u in de praktijk hiervan geen gebruik mag of kan maken.
• De werkgever beloont u, dat (beduidend) hoger is dan alleen een onkostenvergoeding.

Voor het bestaan van de arbeidsovereenkomst is de hoogte van het loon niet van belang. De hoogte van het loon kan wel in strijd zijn met de voorschriften die daarvoor gelden. Het werk wordt "in dienst" van de werkgever verricht.

Wanneer is er sprake van een dienstverband?

"In dienst" betekent dat de werkgever gerechtigd is aanwijzingen te geven over het werk zelf of voor de goede orde in de onderneming. De werkgever heeft een aanwijzingsbevoegdheid. U die "in dienst" bent valt als ondergeschikte onder het gezag van de werkgever. De aanwezigheid van een gezagsverhouding tussen partijen, kan vaak direct vertaald worden naar het "in dienst" zijn van de medewerker bij een werkgever. Deze verhouding tussen werkgever en u wordt aangenomen als dit overeengekomen is. Dit geldt ook al maakt de werkgever van de mogelijkheid om een aanwijzing te geven geen gebruik (latent gezag). Het is voldoende dat de werkgever zonodig "kan" ingrijpen (gezagsbevoegdheid heeft), bijvoorbeeld door te bepalen hoe het werk uitgevoerd moet worden of aan welke nadere voorschriften de medewerker zich moet houden. Daarnaast wordt de relatie ook aangenomen als het niet overeengekomen is, maar feitelijk wel aanwezig blijkt te zijn, door de wijze waarop partijen te werk gaan.

Wanneer is er géén sprake van een dienstverband?

In de volgende gevallen is de medewerker niet "in dienst" en is er dus geen arbeidsovereenkomst.

• De opdrachtnemer verricht zelfstandige arbeid binnen een vrij beroep of eigen onderneming en/of verricht incidentele arbeid voor wisselende opdrachtgevers.
• Het staat u feitelijk vrij te bepalen wanneer, tot hoe laat en hoelang u werkt. Er is wel een gezagsverhouding, wanneer slechts bij uitzondering van deze vrijheid gebruik gemaakt mag worden, of slechts in geval daarvoor gegronde redenen zijn of wanneer de werkgever toestemming heeft gegeven. Wanneer u gehouden bent om op bepaalde tijden te werken, dan is dat wel een aanwijzing voor het bestaan van een gezagsverhouding, hoewel er meer nodig is om het bestaan van een arbeidsovereenkomst aan te tonen.
• Nog omstreden is het, of er sprake is van een arbeidsovereenkomst als het om werk voor een zeer beperkt aantal uren gaat, bijvoorbeeld minder dan 8 uur per maand De meeste hulpkrachten, parttimers en seizoenwerkers werken meer uren per maand. Het onderscheid die cao's tussen deze groepen maken is doorgaans niet relevant voor de vraag of er sprake is van een arbeidsovereenkomst.

Hoe bewijst u het bestaan van een arbeidsovereenkomst?

U die bepaalde rechten wil inroepen zal met bewijs moeten komen dat er van een arbeidsovereenkomst sprake is. Daarbij is het in eerste instantie niet van belang, welke benaming partijen aan de overeenkomst hebben gegeven, aangezien er sprake is van een arbeidsovereenkomst als er aan bepaalde omstandigheden wordt voldaan. Dit doet zich voor, ook al bestempelen partijen de overeenkomst als iets anders. Slechts wanneer niet duidelijk is of er een arbeidscontract is of niet, wordt er gekeken naar de titel die partijen aan de overeenkomst geven. Dan kan het doorslaggevend zijn dat partijen de overeenkomst juist wel of juist niet als arbeidsovereenkomst bestempelen.
Verder geldt dat u steun kan zoeken bij het volgende bewijsvermoeden (per 1 januari 1999). Er wordt beoordeeld of er op grond van de overeenkomst voor een onafgebroken periode van 3 maanden wekelijks arbeid werd verricht, dan wel gedurende deze drie maanden in iedere maand 20 uur werd gewerkt. Doet die arbeidsduur zich voor, dan geldt het vermoeden dat er sprake is van een arbeidsovereenkomst.

Het is vervolgens aan de werkgever om dit vermoeden te ontkrachten door met bewijs te komen dat er in dit geval toch geen arbeidsovereenkomst is. Bijvoorbeeld als er geen gezagsverhouding is, u geen "loon" ontvangt, hij de arbeid niet persoonlijk hoeft te verrichten, etc.

Het komt er op neer, dat u in 3 maanden niet 20 uur per maand of wekelijks heeft gewerkt, u moet bewijzen dat er een arbeidsovereenkomst is.
Bestaat het arbeidspatroon wél, dan geldt het vermoeden dat er een arbeidsovereenkomst is. Dat wil zeggen, dat het dan aan de werkgever is om met bewijs te komen dat er van een arbeidsovereenkomst geen sprake is. Slaagt de werkgever in dit bewijs niet, dan kan u uw rechten inroepen die gelden voor medewerkers met een arbeidsovereenkomst. Opdrachtgevers die geen arbeidsovereenkomsten willen aangaan, doen er verstandig aan om afspraken schriftelijk vast te leggen, waarmee aangetoond kan worden dat het niet gaat om een arbeidscontract.

Kan u uw zelfstandigheid regelen via een deelname aan een maatschap?

Als u met andere beroepsbeoefenaren een maatschap opricht zijn degenen van de maatschap die in loondienst zijn niet automatisch zelfstandig ondernemers. Een rechtsvorm, al dan niet met rechtspersoonlijkheid, en dat laatste heeft een maatschap niet, doorbreekt de zogenaamde loonfictie niet. Wil een dergelijke constructie werken dan moeten alle "maten" bewijsbaar zelfstandig zijn als beroepsbeoefenaar en dat kan alleen meer met een VAR WOU (Winst Uit Onderneming).

Wat zijn de criteria voor uw (juridische) zelfstandigheid?

Er zijn een aantal criteria die uw (juridische) zelfstandigheid bepalen:

• U beschikt over een schriftelijke commerciele overeenkomst (opdracht)
• U erkent als partijen de afwezigheid van een gezagsverhouding
• Er is sprake van duurzaamheid van uw ondernemerschap
• Er is sprake van een winststreven van de ondernemer
• Er is sprake van een omvang van een klantenkring rond de ondernemer

Hoe ziet de arbeidsrechtelijke positie van een ZZP-er er uit? Ik hoor verschillende verhalen.

Volgens het arbeidsrecht kunt u als zelfstandige zonder personeel op twee manieren werken:

• in een dienstbetrekking met een arbeidsovereenkomst
• óf als zelfstandige zonder personeel op basis van een commerciële overeenkomst. Indien dit het geval is bestaan er twee soorten commerciele overeenkomsten:
  1. een overeenkomst van aanneming van werk: gericht op een stoffelijk resultaat dat u binnen een bepaalde tijd en een bepaalde prijs oplevert aan de opdrachtgever.
  2. een overeenkomst van opdracht: gericht op een dienstverlenende inspanningsverplichting bij de opdrachtgever zonder in dienst te zijn.