Kritisch leren denken in de verpleging

In dit artikel gaat ZZPweb in op de competentie kritisch denken hoe u kritisch kunt leren denken.

Om het belang van uw kritisch denken aan te tonen, is het voldoende om te verwijzen naar wat u, als zorgprofessional doet, namelijk:

• diagnoses stellen
• interventies plegen bij menselijke reacties op feitelijke of potentiële gezondheidsproblemen

In deze theoretisch neutrale omschrijving van verplegen zijn vier elementen te onderscheiden

• diagnose stellen
• interventies plegen
• menselijke reacties
• en gezondheidsproblemen
.

Elk van deze elementen vooronderstelt dat u kritisch kan denken.

Gezondheidsproblemen

Om met gezondheidsproblemen te beginnen. Ook u zal, als zorgprofessional, op zijn tijd worden geconfronteerd met vragen als: Wat is een gezondheidsprobleem? Wat is gezondheid? Wat is ziekte? Wat is een feitelijk en wat een potentieel gezondheidsprobleem? Om over dergelijke vragen te kunnen nadenken, zijn uw elementaire denkvaardigheden, zoals begrippen analyseren, definiëren en classificeren, onontbeerlijk. Bij "begrippen analyseren" gaat het om vaardigheden als mindmappen, schematiseren en conceptverheldering. Deze denkvaardigheden zijn niet aangeboren maar moeten worden aangeleerd. Dat geldt ook voor de denkvaardigheden die nodig zijn om begrippen te definiëren en te classificeren.

Menselijke reacties op gezondheidsproblemn

Ook het element menselijke reacties vooronderstelt uw denkvaardigheden, met name op het gebied van inductief redenen. Uit de patiëntgegevens en uw eigen waarnemingen moet u afleiden hoe een patiënt op zijn gezondheidsproblemen reageert. Aan de ene kant trekt u dan conclusies die verder gaan dan de feiten waarop deze conclusies gebaseerd zijn. Aan de andere kant biedt uw inductieve redenering geen absolute garantie dat uw conclusies ook juist zijn, want dat moet vervolgens nog blijken. Daarom is het belangrijk dat u vertrouwd bent met de basisregels van inductief redeneren (bijvoorbeeld generaliseren, oorzakelijk redeneren en vergelijkend en analoog redeneren). En dan hebben we het nog niet eens over de noodzaak om menselijke reacties te analyseren, te definiëren en te classificeren, zodat duidelijk is wat u hieronder verstaat (Gaat het om symptomen, beperkingen, handicaps en of stoornissen als gevolg van ziekte of bedoelen we er toch iets anders mee? Zijn deze reacties aangeboren of aangeleerd?).

Diagnose stellen

Wanneer u een diagnose stelt, doet u een bewering die ergens op gebaseerd moet zijn. Hiervoor moet u weten aan welke eisen een gefundeerde bewering moet voldoen. Daarnaast moet u in staat zijn om te beredeneren en beargumenteren dàt een patiënt “zus of zo” reageert en te verklaren waaróm hij “zus of zo” reageert. Dankzij deze denkvaardigheden kan u een diagnose stellen die recht doet aan de situatie van de patiënt en niet per definitie aan de NANDA-diagnoses, en de systematiek van Gordon.

Interventies plegen

Het vierde en laatste element van professioneel werken in de zorg is interventies plegen. Hierbij gaat het niet om analyses van verpleegsituaties maar om oplossingen voor die situaties. Hiervoor moet u bedenken hoe het ook anders zou kunnen en toetsen of de hypothese of de theorie in de praktijk werkt. Bovendien moet u over de denkvaardigheden beschikken die nodig zijn om als "reflective practitioner" over uw beroepsmatig handelen na te denken.

Leren kritisch na te denken

Denkvaardigheden

Bij de eerste benadering moet om te beginnen duidelijk zijn welke denkvaardigheden u nodig heeft. Hiermee bent u er nog niet, want als u wilt dat u begrippen kan classificeren, dan is het wel zo handig als u voor uzelf helder heeft aan welke criteria een classificatie moet voldoen. Voor de hand liggende voorbeelden zijn classificaties van zieken (ICD en DSM-IV), van stoornissen, beperkingen en handicaps (ICIDH), van verpleegkundige diagnoses (NANDA), interventies (NIC) en resultaten (NOC). Maar ook de kwalificatieniveaus in de verpleging, de indeling van geneesmiddelen, de organisatie van een verpleegafdeling, enzovoort, berusten op classificaties. Aan de hand van dergelijke voorbeelden kunt u (leren) classificeren.

Leerinhouden als een manier van denken

De socratische methode leent zich bij uitstek voor vragen waarbij het antwoord niet afhankelijk is van feiten of van meningen maar van een goede redenering. U stelt zichzelf bij deze methode vragen vanuit de volgende invalshoeken:

• welke doelen u zichzelf stelt
• met welke vragen en problemen u zich bezighoudt
• vanuit welke vooronderstellingen u uitgaat
• vanuit welke gezichtspunten of referentiekaders u de werkelijkheid benadert
• van welke gegevens, feiten, observaties en ervaringen u gebruikmaakt
• welke concepten, definities, theorieën, axioma’s, wetten, principes en modellen u werkt
• de wijze waarop u gegevens interpreteert en conclusies trekt
• met welke implicaties en consequenties van uw handelen u rekening houdt
.

Bij het beantwoorden van deze vragen wordt u niet afgerekend op uw professionele vakkennis maar op de kwaliteit van uw denken. Duidelijkheid, juistheid, precisie,relevantie, diepgang, breedte en logica zijn daarbij belangrijke ingrediënten van logisch denken.

Tips voor kritisch leren denken en werken!

• Verhelder onduidelijke termen en begrippen
• Analyseer, definiëer en classificeer gesignaleerde gezondheidsproblemen
• Redeneren analoog, oorzakelijk en generalistisch de gesignaleerde en door de zorgvrager bevestigde menselijke reacties op zijn gezondheidsproblemen
• Beweer, argumenteer en verklaar uw diagnoses
• Check uw diagnoses bij uw zorgvrager
• Stel uw interventies hypothetisch op, denk deductief en reflecteer met uw zorgvrager op de juistheid van uw interventies
• Zoek aanvullende informatie buiten de eigen organisatie indien nodig, voor uzelf of de zorgvrager
• Synthetiseer vervolgens uw diagnose(s) en interventie(s) tot een logisch beredeneerd zorgbeleid en leg deze voor aan uw zorgvrager.